«Europako Nelson Mandela» aske uzteko eskatu dute Zornotzan

Jose Mari Sagardui ‘Gatzak’ 29 urte bete ditu giltzapetuta aste honetan, eta berehala aska dezatela eskatu dute haren jaioterrian.

www.berria.info

Herria ertzainez josita egon den arren, ez da liskarrik izan presoaren aldeko ekitaldian.

Espetxean 29 urte egin ditu Jose Maria Sagardui Gatza-k. 51 urte ditu. Bizitza gehiena giltzapetuta eman du, beraz. Europa osoan, kartzelan denbora gehien daraman pertsona da, eta nahikoa dela esan dute haren herrikideek aste osoan egindako ekitaldietan. Bizi osorako zigorrik ez. Lelo hori, eta soil-soilik Gatza askatu dioten kartel, oihal, pankarta eta itsasgarriz josia dago haren herria. Zornotza. Haren aurpegia nonahi ikus daiteke. Atzo, ehunka, pilatuta. Sagardui aska dezatela eskatzeko manifestazio jendetsua egin zuten, presoaren argazkiak eskuetan.

«Gatza askatu!». Horixe izan zen herritarrek gehien oihukatuzuten leloa. «Presoak kalera, amnistia osoa!» eta «euskal presoak etxera!» ere sarri oihukatu zituzten Zornotza zeharkatu zuen ibilbide osoan.

Sagarduiren seniderik gertukoenek eraman zuten Bizi osorako zigorrik ez. Presoak kalera zioen pankarta. Gurasoek, alabak eta neska-lagunak, besteak beste. Zornotzako zanpantzarren taldeak zabaldu zien bidea horiei. Aurretik, ertzainen furgonetek.

Hain zuzen, Sagarduiren argazkiz bezala, ertzainez josia egon zen atzo Bizkaiko herria. Lau furgonetak zaintzen zuten sarrera nagusia. Beste lau zeuden ekitaldia egitekoa zen plazako sarreran. Herri gainean, helikopteroa. Bideoz grabatu ere egin zituzten manifestariak. Hala ere, iaz ez bezala, atzo ez zen liskarrik izan presoaren aldeko ekitaldian. Dignidad y Justicia Espainiako elkarteak ekimena debekatzeko eskatu zuen arren, ezetz esan zuen oraingoan Espainiako Auzitegi Nazionaleko Santiago Pedraz epaileak. «Bizi osorako zigorraren aurkako manifestazioa da» arrazoitu zuen debekua baztertzeko kaleratutako autoan. «Hori, berez, ez da delitua, eta debekatzeak biltzeko eskubide konstituzionala urra lezake».

Hala, ertzainen begiradapean, herritar asko bildu ziren Sagardui aske uzteko eskatzeko eta presoari zein bere senideei elkartasuna adierazteko manifestazioan. Txalo zaparrada ozen eta luzea eskainita adierazi zieten babesa amaierako ekitaldian «Europako Nelson Mandelari eta haren senideei», Sagarduiren senideak oholtza gainera igotzen ziren bitartean. Lore sorta ere eman zieten. Ohorezko agurra dantzatu ere bai. Ohiko dantza, eta gitarra eta kantuz lagundutakoa. Bertsolariak, «29 musu» eskaini zizkion presoari, 30 eman beharrik izan ez dadin nahia agertuta.

«Errepresioa eta porrota»

Herriko gazte gehienek herkidea argazki bidez soilik ezagutzen dutenez, Sagardui irudi da askorentzat Zornotzan. Herkideen hitzetan, esanahi handiko irudia, halere. Baita Euskal Herriarentzat ere. Amnistiaren Aldeko Mugimenduak adierazi duenez, «Euskal Herriari ezarritako errepresioaren eta bide horren porrotaren erakusle da Gatza». Azken hilabeteetan gogortu den baina aspaldiko urteetan etengabea izan den «errepresioaren adierazle».

Hain zuzen, azkenaldian Euskal Herria «errepresioaren uholde izugarria» pairatzen ari dela dio AAMk. Horren erakusgarri ditu atxiloketa etengabeak, iheslarien aurkako jazarpena, torturak, legez kanporatzeak eta presoen argazkien harira sortzen ari diren egoerak. Eta bide hori hautatu izanaren arrazoia «beldurra» dela uste du. Euskal Herriak «azken urteetan egindako bidearen beldur direlako» areagotu dutela Frantziak eta Espainiak errepresioa. «Estatuak izutu egiten direnean hitzek ez dute balio eta tresna errepresiboak inoiz baino indar handiagoz jartzen dituzte martxan. Horrela besterik ezin da ulertu egun Euskal Preso Politikoen Kolektiboa bizitzen ari den exterminiozko egoera».

Presoak «muturreko egoeretan» daudela ohartarazi du. Haien bizi baldintzek nabarmen egin dutela okerrera eta «bahitu politiko» gisa erabiltzen ari direla. EAJ eta Nafarroa Bai bide horretan laguntzen ari direla salatu du, gainera. «Ezker abertzalearekin amaitu eta independentziarako aukera erreala betirako ixteko estrategian» PSOErekin bat egiten ari direla horrela.

Bide hori «antzua» dela ohartarazi du, ordea. «Errepresioaren bidez» ez dutela independentziaren aldeko aldarria isilaraztea lortu, eta ez dutela «inoiz» lortuko. Herritarrei, lanean jarraitzeko deia luzatu die, eta presoen egoera «krudelaren» aurrean, salaketak egin, mobilizatu eta elkartasunez erantzutekoa.

Duela mila urte lurperatutakoak

IX. eta X. mendeetako hilarriak berreskuratu eta ikusgai jarri dituzte Garaiko San Joan Momoitio ermitan

Ibai Maruri.

www.berria.info

Aostarri, Hoitarri, Munnio, Sempronio eta Anterazoni IX. eta X. mendeetan Durangaldeko herrixka batean bizi izan ziren bost euskaldun dira. Momoitio du inguru hark izena, gaur egungo Garai udalerriaren lurretan (Bizkaia). Joan den mendeko 80ko hamarkadan San Joani eskainitako baselizaren lurretan indusketak egin zituzten. Horretan ari zirela, 200 lagun baino gehiagoren hilobiak aurkitu zituzten.

Hilarrietan In dei nomine idazkuna agertzen zen (Jainkoaren izenean). Normalean jarraian hildakoaren izena idazten dela dio Gerediaga Elkarteko kide Jon Irazabalek. «Momoition aurkitu genituen hilarrietan, bost izen horiek agertzen ziren. Horietako bat Aostarriren hilarria da, eta jarraian bere omenez oroitarri hori nork jarri duen ere azaltzen du: Hoitarri. Beste hilarrietan, Munnio, Sempronio eta Anterazoni agertzen dira».

Garaiko Udalak, Gerediaga Elkarteak eta Bizkaiko Foru Aldundiaren Kultura Sailak iaz adostu zuen aztarna horiek berreskuratu eta ezagutaraztea. IX. eta X. mendeetako bost hilarri horietatik abiatu ziren. Beste bi hilobi ere prestatu dituzte, gaineko harri gabe, bisitariek ikus dezaten nola ehorzten zuten garai hartan. Aurkitutako aztarnak zaharberritu eta berriak egin dituzte. Baselizaren barruan daude garai hartakoak, udalak eta hainbat auzotarrek gordeta izan dituzten hilarriak. Leihotik barrura begiratuz ikus daitezke.

Baselizaren sakristiako bi leihoak ere erakusleiho bihurtu dituzte, eta horietatik barruan atondu duten erakusketa ikusten da. Hau da, auzoaren inguruko informazio historikoa eta beste hainbat aztarna arkeologiko. Besteak beste, hiru hildakoren atzamarretan aurkitu ziren eraztunak ikus daitezke, eguzkiaren irudikatze batekin. Auzoa nolakoa izan zitekeen irudikatzen duten marrazki batzuk ere badirela dio Irazabalek, bai eta sasoi hartakoek jaten zutenaren laginak: gari mereka, adibidez. Hori guztia ikusi ahal izateko, radar sistema bat ezarri dute. Hala, norbait gerturatu dela sumatzen duenean, argiak piztu egiten dira. Beraz, bisitaria nahi duenean joan daiteke Momoitio ezagutzera.

Hilerri kristau bat zen hori, hasierako kristauen hainbat irudi eta gurutzeak agertzen baitira hilerrian. Hilobiek gainean harlauza handi batzuek dituzte. Buruaren parean zulo bat daukate eta barruan ikatz zatiak, sua egin izanaren aztarnak. «Ez dago argi zein garaitan, baina jakin badakigu kristautasuna iritsi aurreko erritu batzuk egiten zirela, eta hildakoen eta bizitzaren arteko lotura adierazten zutela».

Bilakaeraren menpeko

Garain, Berrizen eta Oiz mendiaren beste aldean ere aurkitu izan dira erritu horren aztarnak. «Gaur egun unitate geografikoak haranak direla pentsatzera ohituta gaude. Baina garai hartan ez ziren seguruak eta gizartea mendiaren inguruan kokatzen zen. Mendia ez zen oztopo taldeen arteko harremanetarako. Toki segurua zen». Hala, Oizek bere inguruan hainbat auzo txiki izan zituela ohartarazten du.

Momoition egindako indusketetan aurkitu ziren hilobiak baino gehiago egon zitezkeelakoan dago Irazabal. Baina ez du biztanleen inguruko datu zehatzik. «Hau eta honen antzekoak, familia batek eta haren gertukoek osatutako herrixkak izango zirela uste da».

Inguru honetan, II. mendean jendea bizi zen, nahiz eta orduko aztarna gutxi agertu diren. Irazabalek dioenez, ikertzaileen ustetan Garaiko goiko aldean Tremoitio izeneko gune babestu bat egon zen, eta gizaldi horretan jaitsi ziren Momoitio ingurura. Euskal kostaldetik iritsitako erromatarrekin hartu-emana izan zuten, hori baieztatzen duten portzelana zatiak agertu baitira.

Hurrengo berriak IX. mendekoak dira: «Talde batek lur horiek prestatu zituen lantzeko eta bertan jarri ziren bizitzen. Txabola gisako eraikuntza batzuk eta baseliza jaso zituzten». Gutxi gorabehera, XII. mendera arte bertan bizi izan zirela dio Irazabalek. Garai horretan Euskal Herri osoan gertatu zen fenomeno batek desagerrarazi zuen Momoitio.

Inguruetako auzo nagusiek txikiagoak bildu zituzten, eta erreferente bihurtu ziren. Gero elizate bihurtu ziren auzoak dira. Txikiek funtzio politiko eta erlijiosoak galdu zituzten. Historian kofradia gisa segitu dute, elizate handiago baten barruan. Irazabalen esanetan, Momoitiok nortasun bereizi hori galdu zuen XII. mendetik aurrera, eta auzo bilakatu zen. San Joan parrokia izandakoa ere, baseliza da egun.

19 salaketa jarri dituzte atentatuan kaltetutakoek

www.berria.info

ETAk ostiralean Durangoko PSE-EEren egoitzaren aurka egin zuen atentatuaren eraginez kalteak jasan dituzten bizilagunak salaketak jartzen ari dira. Oraingoz, hemeretzi salaketa jarri dituzte, Durango Udaletxean, Ertzaintzaren arabera. Bonbaren eztandak kalte materialak eragin zituen PSE-EEren egoitzan, baita egoitzaren inguruko etxebizitzetan ere.